Terug naar hoofdinhoud

601 - Janis Joplin op het einde van haar leven

 

Janis Joplin (1943-1970) werd niet ouder dan 27 jaar. Bij haar overlijden, op 4 oktober 1970, lieten de media uitgebreid van zich horen. Lang niet iedereen was positief. De Britse popjournalist Ray Connolly omschreef haar een dag later als de ‘whisky-clutching rock singer’. Een jaar voor haar dood had ze volgens hem verkondigd: “I don’t touch drugs. These kids who do are crazy”. Maar toen ze levenloos in haar appartement was aangetroffen had ze ‘needle marks in her arm’. Veertien stuks aan de binnenkant van haar linker voorarm, schreef hij in de Evening Standard.

   Connolly was ook niet enthousiast over haar zang. Hij moest toegeven dat ze een ‘considerable attraction at the end of the sixties in the United States’ was. Maar niet terecht, was zijn oordeel bij haar overlijden. “She wasn’t up to much”. Desondanks maakte Janis indruk als ze op het toneel stond: “She did have the ability to make an extremely loud and metallic-sounding noise which could be exciting when applied to the right song”.

   Haar muziek omschreef de journalist als een ‘mengsel van blues, rhythm & blues en soul’. Haar beste werk was terug te vinden op het album ‘Cheap Thrills’, aldus Connolly. Haar grootste hits waren ‘Piece of My Heart’ en ‘Ball and Chain’.

 

1 Cheap Thrills
 

Grof in de mond

 

De Brit schreef uit ervaring, liet hij weten. Tijdens haar verblijf in Engeland had hij Janis diverse malen gesproken. Een goed gevoel had Ray er niet aan overgehouden. Ze was grof in de mond: “She was the sort of woman who made a fetish out of being aggressively, vulgarly sexual without making any attempts to be feminine at the same time She was a very rough, loudmouthed lady whose conversation was built on obscenities but who, despite herself, could also be almost touchingly little-girlish”.

   Op het open lucht festival in Monterey (Californië, 1967) was het allemaal begonnen. Daarvoor had nog bijna niemand van haar gehoord. Toen ze daar haar mond opende, wist de Brit: “The trauma was unforgettable”.

   Volgens hem was Otis Redding haar grootste idool. Ze zouden samen gaan optreden, maar Otis was helaas verongelukt.

   Janis besefte volgens hem dat ze haar lichaam naar de knoppen hielp. Het was haar gewoonte om bij een optreden een hele fles Southern Comfort (whisky) leeg te drinken. Dat verklaarde ze met de woorden ‘Janis, just have a good time’. Janis was op haar manier op zoek naar het geluk. Van haar arts had ze vernomen dat haar lever enigszins opgezwollen was.

   Achttien maanden na het interview was Janis dood aangetroffen, aldus Connolly.

 

Bessie Smith

 

Philip Elwood was er bij geweest toen ze in Monterey haar stem liet horen. Bij haar overlijden tekende hij in de San Francisco Examiner op: “Fidgeting nervously, singer Janis Joplin edged toward the 1967 Monterey Pop Festival mike, squinted up at a slim break in the fog overhead, reared back and bellowed out, ‘Look-down-on-me’”.

   Het effect was overweldigend. Van het ene moment op het andere was Janis volgens hem een superster geworden. “The sun complied, a bright ray spotlighted little Janis in front of Big Brother and the Holding Company [haar groep], and as many San Francisco fans had anticipated, a superstar was born”.

   En nu was ze overleden. “She died Sunday night in Hollywood, of all places. The glare of excited and exaggerated prose will follow Janis to her grave”. Haar muzikale loopbaan had maar veertig maanden geduurd. Janis was tegelijk ‘gutty’ en ‘glorious’, maar ook kinderlijk. “She had a naive friendliness underneath that was as genuine as it was unexpected”.

   Elwood citeerde uit een song van Bessie Smith (‘haar idool’). “See that long, lonesome road – you know, it’s gotta end”. Aan die weg was een einde gekomen.

 

2 Bessie SmithBessie Smith

 

Vernon Gibbs vergeleek Janis eveneens met Bessie Smith. Maar ook met Big Mama Thornton, die de originele versie van de hit ‘Hound Dog’ (Presley) op de plaat had gezet. Menigeen had voorspeld dat Janis met haar manier van leven niet oud zou worden. Dat besefte ze. “Maybe I won’t last as long as other singers”, had ze bekend.

   Gibbs vertelde zijn lezers dat Janis steeds nieuwe begeleiders uitzocht. Big Brother, de groep waarin ze als zangeres op de voorgrond mocht treden, liet ze al snel vallen. Haar nieuwste groep heette Janis Joplin Full Tilt Boogie Band. Volgens haar had ze nooit met betere muzikanten samengewerkt. Een nieuw album werd binnen enkele weken verwacht. Vernon eindigde zijn artikel door de stellen dat na Al Wilson (3 september 1970, van Canned Heat) en Jimi Hendrix (18 september) nu Janis Joplin aan de beurt was om te overlijden. ‘Writing obituaries’, necrologieën, vond hij vermoeiend.

 

Eenzaam

 

In de Detroit Free Press benadrukte Mike Gormley hoe eenzaam Janis was. In haar hotelkamer stak ze een kaars aan op een kanten kleedje om het een beetje huiselijk te maken, had ze hem toevertrouwd. Ook op een andere manier reageerde Janis. In Ann Arbor kreeg ze een fles whisly niet open. Alleen de bovenkant liet los. “She rammed a hole through the remains that blocked her off from the bottle’s contents. Then Janis drank it straight, right through the cork”. Zo leefde de artieste. Aan vrienden had Mike voorspeld dat Janis niet meer dan twee jaar te leven had.

 

Interview in Sounds

 

Een journalist van het tijdschrift Sounds – niet met naam genoemd – wist Janis Joplin kort voor haar dood te spreken te krijgen. Zijn tekst verscheen pas een week na haar overlijden in druk. Het lijkt me interessant om eens uit te pluizen hoe de zangeres zich – op het laatste moment – uitte.

   Ook hij maakte een vergelijking van de blanke artieste met de zwarte Big Mama Thornton. Ze was niet voor niets uit haar eerste groep gestapt. “Janis Joplin came out of Texas like a white Big Mama Thornton; wild and powerful she shouted the blues with Big Brother and the Holding Company until she became too much for them and split a little over two years ago”.

   Zelf had ze een nieuwe groep opgezet, de Cosmic Blues Band, maar die was geen lang leven beschoren. Waarom weer nieuwe begeleiders werd haar gevraagd.

   Janis: “The Cosmic Blues Band, was a little too big and unwieldy, and just wasn’t right personnel-wise. And this one is: I’ve finally found them”.

 

3 Big Mama ThorntonBig Mama Thornton

 

Nieuwe begeleiders

 

Hoe had ze haar nieuwe bandleden gevonden?

   Dat was geen probleem geweest, zei ze schaterlachend: “I steal them from various people, I stole two from Ronnie Hawkins.

   Richard Bell, piano, was with Hawkins right before I got him. And the guitar player who joined us last year was with Hawkins right before he stole away in the dead of night, to come to California – that’s the only way you can get away from Ronnie Hawkins! Leave your clothes! He had to even leave an amp, man, that he owned!”

   Bij Ronnie Hawkins kwam je dus niet zomaar weg. Maar Janis had een potige manager, Albert Grossman (1926-1986), die ook Peter, Paul & Mary en Bob Dylan bijstond.

   Waarom wilden die muzikanten met haar in zee gaan?

   Janis maakte zich ervan af met de woorden: “I’ve got nicer legs”.

   Had ze haar nieuwe begeleiders zelf gevonden?

   Volgens haar waren ze zelf komen opduiken. Albert Grossman had tevens een handje geholpen. Een van de nieuwe bandleden, eerder begeleider van Jesse Winchester, liet zich eveneens door hem managen. De overstap was dus niet erg ingewikkeld. Grossman had hem zelf aanbevolen.

   Janis uitte zich tevreden. “I’ve never, ever been so totally satisfied with a group: they’re just right behind me, man. They rock ’n’ roll and ass-shake when I do. When I sing a ballad, they’re quiet and sensitive. They’re just fantastic, man. And they just love to play any hour of the day, for as long as I do. They’re just great. I love ’em”.

 

4 Janis Joplin en Albert GrossmanJanis Joplin en Albert Grossman

 

In het gesprek vertelde Janis dat ze op het punt stond een nieuw album op te nemen. In die jaren was het gebruikelijk om regelmatig (veel meer dan nu) met albums voor de dag te komen. Ze waren niet alleen goed voor de publiciteit mar soms nog meer voor de inkomsten.

   De redacteur van Sounds was dan ook verbaasd dat er zo weinig nieuwe muziek op de plaat verschenen was.

   Janis voelde zich geroepen om het uit te leggen. Sowieso had ze drie maanden vrij genomen en daarna was ze bezig geweest om een nieuwe groep samen te stellen. Ze had opgetreden in Madison Square Garden in december 1969 en was nu al een maand met haar nieuwe band in de weer. “I took three months off, just plain off. And then it took two months to put the new band together. I’ve been on the road now for a month”.

   Janis had vakantie genomen. “I went to the zoo for a vacation. I lay on the beach in Brazil”. Ontspannen was haar aldoor zwaar gevallen. “You can’t leave music, man”, liet ze optekenen.

 

Nieuw repertoire

 

Er was al een nieuwe single, kondigde ze aan: ‘Get It While You Can’. De song was geschreven door Jerry Ragovoy (1930-2011), een van haar favoriete componisten. Janis: “He wrote ‘Piece Of My Heart’. I’m doing five or six of his songs, now”.

   Volgens haar bemoeide Jerry zich niet met de productie. Hij zorgde alleen voor nieuwe liedjes: “He just sends me tunes”.

 

De vernieling in?

 

De man van Sounds probeerde haar te prikkelen. Er was een theorie, zei hij, dat er voor haar geen toekomst was als plaatartieste. Al haar energie ging in haar optredens zitten. “Yours is a dance of self-destruction”. En dat zou ze nog mooi vinden ook.

   Janis reageerde meteen. Eerst persoonlijk. “What I do with my life, you know, that’s my business”. Maar ook zij was er zich van bewust dat veel mensen – journalisten, jongelui, publiek, wie dan ook – er van uit gingen dat artiesten zichzelf in de vernieling hielpen. Dan hoorde je kreten als ‘Billie Holiday’s a junkie. Janis Joplin is killing herself’. Is dat niet prachtig, zei ze lachend.

   Het publiek hield nu eenmaal van schandalen. “They like their blues singers dying. They don’t like their blues singers rocking”. Janis zat op een andere golflengte. “I am rocking. At least, I think I am”.

 

Zwarte muziek

 

Was Janis wel eerlijk kreeg ze te horen. Haar zang was beïnvloed door zwarte artiesten. Zij verkondigde dat ze eerlijk was. Maar was dat wel eerlijk. Janis was niet zwart. Hoe zou ze de emoties kunnen voelen van zwarte muziek?

   Dat was de muziek waar ze op jeugdige leeftijd naar luisterde en waar ze door beïnvloed was. Dat gold, zei ze, voor iedereen, ook voor degene die haar nu aan het ondervragen was. Janis: “I’m the result of everything that has affected me, up to this moment; whatever it is”.

   Dat was toch niet oneerlijk?

   Wat je in die tijd op de radio hoorde, sprak haar niet aan. Thuis luisterde ze naar de platen van Bessie Smith (1894-1937). Dat was de muziek van haar jeugd, de muziek toen ze veertien, zestien jaar was. Op die leeftijd had ze haar puberteit al achter zich, beweerde ze. “I was already rocking”.

 

De muzikale smaak van Janis week af van die van haar leeftijdgenoten, wist ze. Op een feestje had iemand een bijzondere plaat opgezet. “They played me Leadbelly [1888-1949]”. Vanuit Houston (Texas), waar ze woonde, was ze naar Baton Rouge (Louisiana) gereden. “It was the only place you could get Leadbelly Records”. Ze had al zijn platen aangeschaft en er veel naar geluisterd.

   Daar hield het niet bij op. Janis had een boek over blues-artiesten gelezen. Zo was ze op het spoor van Bessie Smith gekomen. Ook van haar kocht ze alle platen, enigszins tot verdriet van haar moeder. “Janis, turn down that thing”, had ze te horen gekregen.

 

5 Leadbelly

Janis herhaalde het nog maar eens. Ze had haar muzikale smaak ontwikkeld door naar grammofoonplaten te luisteren. Ze voelde zich bovendien geïnspireerd door Buddy Holly. Dat gold ook voor de jeugd van 1970. In tegenstelling tot vroeger was er veel meer vrijheid om te luisteren naar wat je wilde. Behalve Buddy Holly en Bessie Smith noemde ze ook de namen van Miles Davis, Jefferson Airplane en Grateful Dead. Die muziek zou van grote invloed zijn op wat er komen ging, wat nieuwe artiesten zouden brengen.

   Janis hoopte dat ze er dan nog bij hoorde.

 

Mae West

 

Welke rol zou ze dan twintig jaar later spelen, werd haar gevraagd. Die van Mae West (1893-1980)? Ze werd wel eens met haar vergeleken.

   Misschien een jonge uitvoering, gaf ze aan. “I think she’s dynamite. She’s boss; she sure knows how to handle it”.

   Janis bewonderde Mae West. Voor de filmcamera’s moest ze een bepaalde rol spelen. Wat ze privé deed, daar had Janis geen idee van. Janis: “I sure dig her movies, and I love her on screen: she writes great lines. She’s got some of the best lines in the ‘Myra Breckinridge’. Goddam what great lines! What a woman!”

 

Symbool van de Woodstock-generatie

 

Lilian Roxon (1932-1973), een veelgelezen popjournaliste in die tijd, zag Janis als het prototype van een nieuwe generatie, de Woodstock-generatie. “She was more than an entertainer – she was the embodiment of an ideal – the Woodstock generation”.

   In augustus 1969 waren 500.000 hippies bij elkaar gekomen. In het voorjaar van 1970 was de Woodstock-film in roulatie gekomen. De jeugd had zich op een nieuwe manier gemanifesteerd. “Enormous changes are already taking place in the youth of today. Janis Joplin was a living symbol of some of those changes. At 27, she was as unlike the conventional image of a lady singer as was humanly possible”.

   Je kon haar ook op televisie zie, bijvoorbeeld in een interview met Dick Cavett. “Americans would watch her on the television talk shows and do a double take – no wigs, no sleek hairdos, just all this hair running wild and free in a sort of insane, static-filled halo around her head.

   No gowns, no sequins, no expensive furs, just some old sleazy satin dress she’d found in a secondhand shop somewhere, a feathered hat from Woolworth’s perched cheerfully at the back of her head, a hand-beaded cloak, marvellous old ankle strap shoes.

   She never wore make-up, not even for television, which left nothing but her unimproved and somewhat battered face to look at”.

 

6 Janis Joplin en Dick CavettJanis Joplin en Dick Cavett

 

Janis en de Beatles

 

Lilian vergeleek Janis met de Beatles. “Her impact was as enormous across America in the last two years as the impact of the Beatles was across England in 1964 and 1965.

   People in America were not just content to enjoy her music, they started to adopt her life style. Just as a million boys in England grew their hair long when the Beatles happened (a style that eventually spilt over into the rest of the world), several million girls in America started frizzing their hair, buying second-hand clothes, leaving off their bras, throwing out their makeup and generally adopting a freer, looser attitude to clothes, looks, conventions”.

   Janis had navolging gekregen. “You could see these little Janises everywhere in the years that followed her first appearance in San Francisco. A generation of girls that was sick of demureness screamed and yelled and stamped with her. That generation is about 14 to 18 years old. They were at the Woodstock festival in hordes”.

   Met de duim onhoog waren ze onderweg van het ene festival naar het andere. “Many of them spend their whole lives going from one huge rock festival to another, these tribal gatherings being the only life they understand.

   You see them hitch-hiking on the roads. They travel easily, because their wild hair never needs combing, and blue jeans and a tie-dye shirt or two see them through every occasion except maybe a gala, when the velvets and the feathers come out of the rucksack and astonish everyone”.

 

Lilian had de meisjes gezien. “They are as tough and independent and brawling as any male, but don’t get them wrong. They are also more female than any American woman has ever let herself be – little earth mothers not afraid to feel and love deeply, but with an innate dignity that demands and gets respect from every man they meet.

   Janis helped them to a great maturity. I’ve seen these girls in California talk briskly about delivering their own babies and doing so with the minimum of fuss.

   I’ve seen them in the communes, working in the fields all day and then coming home to cook huge meals of brown rice and organic vegetables, always despising the instant convenience foods of the modern supermarket”.

   Janis was volgens haar een voorbeeld voor een nieuwe generatie meisjes. “She had a wonderful way of loping over to a man she liked the look of and letting him know it.

   She would take his hand and lead him out of the room without a word, or she would slap him on the back and tell him with a wheezy laugh he was the only man worth loving in the whole room.

   She taught American girls that you could take the initiative without being pushy or even unfeminine. Men loved her for it. So did women. She got a whole generation of women away from the tyranny of the hairdresser and fashion designer”.

 

Janis en Jimi Hendrix

 

Lillian vergeleek Janis Joplin bovendien met Jimi Hendrix, die drie weken eerder overleden was. “She did for women what her guitarist friend, the late Jimi Hendrix, did for negroes – crashed through the uncrashable. Jimi was the first negro hippie, the first to grow his hair ‘long’, the first to take up the frills and fopperies of Carnaby Street.

   And now just as there are a million Janises around, there are also a lot of Jimis, all electric hair and velvet coats”.

   Lilian eindigde haar tamelijk vrolijke necrologie met een wijze raad. “No kid will ever take a drug again without thinking of Jimi and Janis. This may be their best and final contribution”.

 

7 Jim Morrison Jimi Hendrix Janis JoplinJim Morrison, Jimi Hendrix, Janis Joplin

 

Nederland

 

Het nieuws van de dood van Janis Joplin haalde in Nederland alle kranten. Om een voorbeeld te geven, in de Volkskrant kon je lezen: “De Amerikaanse blues-zangeres Janis Joplin is in haar appartement in Hollywood dood aangetroffen. De doodsoorzaak staat nog niet definitief vast, maar de politie zei dat zij vermoedelijk een te grote dosis verdovende middelen had ingenomen.

   De 27-jarige Janis Joplin zong haar rock- en bluesnummers vaak met een fles whisky in haar hand. Zij kreeg bekendheid als lid van Big Brother and the Holding Company-groep en zij was een van de bekendste gasten op het Woodstock-rockfestival, de afgelopen zomer [1969, HK].

   Het is de tweede populaire ster die binnen enkele weken op jeugdige leeftijd is gestorven. Op 18 september overleed Jimi Hendrix op 27-jarige leeftijd in Londen na het innemen van een te grote dosis verdovende middelen”.

 

Kort na de dood van Janis Joplin verscheen de single ‘Me and Bobby McGee’, haar enige echte hit. Daarmee bereikte ze de nummer één positie in de Amerikaanse hitlijsten. Het was een ‘kantelpunt’ in haar carrière. Met ‘Mercedes Benz’, ‘Cry Baby’ en vooral ‘Me and Bobby McGee’ is ze nu elk jaar in de top 2000 te vinden.

 

8 Gouden plaat voor Me and Bobby McGee
Gouden plaat voor ‘Me and Bobby McGee’

 

Clips

* Bessie Smith, Long Old Road

* Big Mama Thornton, Hound Dog

* Leadbelly, Midnight Special

* Janis Joplin en Dick Cavett

* Janis Joplin, Me and Bobby McGee, 1970

 

 

Harry Knipschild

5 augustus 2026

 

Literatuur

Peter Reilly, ‘The Double-Edged Soul of Janis Joplin’, Stereo Review Magazine, 1 januari 1970

Dan Goldberg, ‘Janis Joplin’, Record World, 3 januari 1970

David Griffiths, ‘I Got Dem Ol’ Kozmic Blues Again, Mama’, Record Mirror, 3 januari 1970

‘No Date for Janis Hearing’, Melody Maker, 30 januari 1970

Clayton Riley, New York Times, ‘If Aretha’s around, who needs Janis?’, 8 maart 1970

Ed Ward, Rolling Stone, ‘A Blind Person Touches Janis’, 30 april 1970

‘Hey, Janis is Feeling Great’, Rolling Stone, 28 mei 1970

Wayne Harada, ‘Janis Joplin: Day Blindness’, Billboard, 25 juli 1970

David Dalton, ‘Janis Joplin’s Full-tilt Boogie Ride’, Rolling Stone, 6 augustus 1970

‘Comments from Janis’, Hit Parader, 1 september 1970

Ray Connolly, ‘Janis Joplin Found Dead’, Evening Standard, 5 oktober 1970

Philip Elwood, ‘The Frustrations of Janis Joplin’, San Francisco Examiner, 6 oktober 1970

Vernon Gibbs, ‘Remembering Janis Joplin’, Columbia Daily Spectator, 6 oktober 1970

Mike Gormley, ‘Joplin’s Last Visit’, Detroit Free Press, 6 oktober 1970

‘Rock-zangeres Janis Joplin overleden (27)’, Volkskrant, 6 oktober 1970

‘Miss Janis – Texas White Queen Of Rock’, Sounds, 10 oktober 1970

Lilion Roxon, ‘Janis Joplin: Girl of the Electric Generation’, Sydney Morning Herald, 11 oktober 1970

  • Raadplegingen: 416