Terug naar hoofdinhoud

142 - Hubert Kallen, helper van mgr Abels in China


Hubert Kallen, op 31 maart 1871 geboren in Roermond, voelde zich geroepen om het ware geloof elders in de wereld te verkondigen. Hij werd priester in 1895 en sloot zich aan bij de missie van Scheut (CICM), die vanuit Rome was geselecteerd om zich te concentreren op het gebied ten noorden van de Chinese Muur. In overleg met de Belgische koning Leopold II werd het gebied later met de Kongo uitgebreid.

   De generaal overste van Scheut, Jerome van Aertselaer (1845-1924), zond Hubert, 26 jaar, in 1897 naar het oosten van het missiegebied in Mongools China. Kallen had geen keus. Als lid van de congregatie moest hij zich neerleggen bij de beslissingen van de leiding.

Elders op deze website vind je in dertig delen een uitgebreid verslag over zijn korte leven als missionaris. In dit artikel, grotendeels gebaseerd op de brieven die jonge geestelijke aan zijn familie in Lanaken (B) schreef, laat ik hem rapporteren over zijn eerste ervaringen.

 

1 KallenHubert Kallen

  

Voorlopig nog geen bekeringswerk

 

Kort na aankomst werd Hubert nog niet ingezet voor het bekeringswerk. Hij moest bijvoorbeeld de taal nog zien meester te worden.

    Uit zijn brieven is op te maken dat hij zijn ogen goed de kost gaf. De priester uit een boerenfamilie kreeg van de bisschop, mgr. Abels, opdracht om zich met de voedselketen bezig te houden. Goed eten was een eerste levensbehoefte voor een groep religieuze mannen die de gelofte van (seksuele) ‘zuiverheid’ hadden afgelegd. Dat moest, komt mij voor, op de een of andere manier gecompenseerd worden.

 

Hubert had geen hoge dunk van de aanpak van de lokale boeren. “Ik weet niet goed hoe de Chinezen genoeg kunnen oogsten om zich het hele jaar te voeden”, kon zijn familie lezen. “Ze gebruiken droge paardendrek met aarde en zand als mest. Met hun uiterst eenvoudige ploeg gaan ze nauwelijks tien centimeter diep. Die vieze schapen [Chinese boeren] zaaien onmiddellijk in de voren, die onmiddellijk daarop worden toegesleept. Het is geen wonder dat ze in twee of drie weken al het land bebouwd en bezaaid hebben”.

    Zelf had hij het zorgvuldiger gedaan; met een eerste resultaat: “Ik heb nu bloemkool, salderie, koolrapen en Europese uien gezaaid. De koolrapen – boven de grond – staan er al goed op”.

 

Kallen had niet overal verstand van. Aan zijn familie net over de grens bij Maastricht vroeg hij: “Laat moeder op een zondagmiddag eens dicteren hoe de verschillende worsten gemaakt moeten worden. Anders zal ik in de winter geen leverworst kunnen eten”.

 

Landbouw en bierbrouw

 

Hubert Kallen kreeg nog een bijzondere opdracht van de bisschop, verwerkte hij in een brief vanuit China aan het thuisfront. “Een paar weken geleden zei Monseigneur [Abels] dat ik me maar eens met bier brouwen moest gaan bezig houden. Pater Hoogers zou het me wel wijzen. Een paar dagen later was ik als bierbrouwer geïnstalleerd. Ik had wel eens een bierbrouwerij van binnen gezien. Maar van brouwerijen zien tot bier maken is nog een grote afstand!”

    Hubert vertelde van zijn eerste ervaringen. “Meneer Hoogers is de zoon van een brouwer. Zijn vader is omgekomen toen hij in de brouwketel viel. Omdat hij als directeur van het seminarie nu te veel werk heeft, kan hij zich er onmogelijk mee bezig houden.

 

2 HoogersHoogers

 

De eerste twee keer lukte het me niet om het bier aan het gersten te krijgen. Het mout was slecht. Dat ging dus niet. De gerst is ook niet best. We gebruikten bovendien tonnen van gebakken steen. Daarin werd het bier zuur als azijn”.

    De missionaris liet het er niet bij zitten en trad handelend op. “Ik ging zelf mout maken, stoken, overtappen enzovoort. Elke keer was er een kleine verbetering. Nu is het bier goed drinkbaar, maar nog niet helemaal goed van smaak. Als het uit de ketel komt is het goed, maar als het uit de gistvaten komt zit er een onaangename nasmaak aan.

    Op den duur zal het zover moeten komen dat het bier toch wat op dat van Lanaken lijkt. Ik zal eens een paar brouwers schrijven. Helaas hebben we maar één ketel van 175 liter. We zouden er toch minstens twee moeten hebben”.

    Bier was blijkbaar ook een eerste levensbehoefte voor de paters.

 

Dieren

 

Als zoon van een boer wist Kallen hoe je met dieren moest omgaan. Die vaardigheid kwam goed van pas. “Het beste paard van de residentie is door koliek gestorven. Ze hadden een Chinese kwakzalver geroepen in plaats van er mij iets van te zeggen. Ik zou hem melk met gebrand leer hebben gegeven. Ze kwamen mij pas roepen toen het te laat was”.

    Voor de Chinezen was het volgens hem niet erg als zo’n dier kwam te overlijden. “Als een paard of een ezel om de hoek gaat, hebben die Chinese gulzegaars nog het meeste plezier. Dan spelen ze hem van kop tot staart naar binnen”.

    Bij de katholieke missie uit Europa was men zorgvuldiger. Een ander ziek paard kwam in behandeling bij Kallen. “Er is er een van negen jaar dat vlekken op de ogen krijgt. Jammer dat we geen loodwit hebben. Nu kan ik niets anders doen dan het oog met koud water laten wassen”.

 

Behalve met de landbouw en het brouwen van bier, hield hij zich dus tevens bezig met het verzorgen van zieke dieren – belangrijk voor het vervoer van de paters op het Chinese platteland.

 

3 reiswagen van de Abels missiereiswagen op de missiepost van mgr Abels (foto Kallen)

 

Bisschop Abels verplaatste zich per muilezel. “De mooiste muilezel van Monseigneur is vervangen. Ik wrijf hem de benen met stro in en ga twee keer per dag naar de rivier. De tweede ezel heeft de voorpoot gebroken boven de knie. Een Chinees heeft het been er weer aangezet. Ik heb er niet veel hoop op”.

    Vanuit het uiterste noorden van China vroeg de pater zijn familie in België om raad, of hij het wel goed deed. Bovendien, liet hij weten, zou een boekje over paardengeneeskunde goed van pas komen.

 

Op jacht

 

Sommige dieren waren gewild voedsel voor de paters. Als ze de kans kregen gingen ze op jacht. De missionarissen gingen zelden ongewapend op pad. Toen ik dat voor het eerst las, was ik er verbaasd over. Missionarissen met wapens?

 

4 duivenrotsduivenrots (foto Kallen)

 

Hubert vertelde dat hij op duivenjacht was geweest. “Wilde duiven zijn niet te misprijzen”.  Met het geweer op de schouder en vergezeld van een knecht reisde de geestelijke op een jong paard naar een berg waar zich vogels zouden ophouden. De opbrengst viel tegen. “Tot mijn teleurstelling zag ik geen spoor van duiven”.

    Pas op de terugtocht wist hij de jachtpartij met succes af te ronden. “Ik zag een ongewone vogel in een boom vliegen. Ik spring van mijn paard, legde aan en vlam! Een tortelduif kwam naar beneden”. Even later wist hij nog een hoep met een mooie kuif neer te halen.

    Kallen was nog op tijd bij de missiepost terug om mee te doen met een geestelijke lezing en samen de rozenkrans te bidden.

 

Hoe essentieel eten was, blijkt uit een opgetekend voorval. “Meneer Spoorenberg moest naar een kleine parochie op drie uur rijden om er biecht te horen. Hij vroeg of ik mee wilde draven”.

    Hubert had zo zijn voorwaarden. “Als er ’s middags iets te eten valt, dan wil ik wel”.

    Dat was geen probleem, hoorde hij. “Eieren en vogelzaaad is er in overvloed. Ik verblijf er bij een rijke boer’”.

 

Ervaring onderweg: toneel

 

Door rond te reizen leerde Hubert het land en de bevolking kennen. Zo maakte hij kennis met het Chinese rondtrekkend toneel. In een brief naar Lanaken schreef hij: “Chinese komedie vindt gewoonlijk plaats in de omtrek van pagodes. Dat is iets, hoor. Een barak van opgeslagen planken en matten dient tot theater. Enige venten staan er zich in de gekke, bonte kleren uitgedost een ongeluk te roepen en te huilen. Buiten etenstijd spelen ze door – of er volk is of niet”.

    Dat hielp: “Van alle kanten stroomt er [dan] een ontelbare menigte samen. De Chinezen laten alles in de steek om eens naar de komedie te gaan. Zelfs de vrouwen met hun kleine pootjes [gebonden voetjes]. Volgens Chinees gebruik zouden ze niet naar buiten mogen komen, maar ze lopen in groten getale naar het schouwtoneel. Rondom de grote barak staan kleine barakken, waar men kan eten, drinken en ‘s nachts slapen”.

    Kallen viel op tussen de Chinezen. “Het volk liep op ons af. Ze wilden die westerse duivels wel eens zien”.

    Hubert gaf zijn ogen de kost. “De komedianten zijn gewoonlijk jonge jongens. Nooit verschijnt er een vrouw op het toneel. De vrouwenrollen worden door verklede jongens gespeeld. De jongens worden door ondernemers [impresario’s] opgekocht of gehuurd. De onderwerpen zijn gewoonlijk uit de oude geschiedenis. De kleding is uit die tijd. Deze wordt over de gewone kleren aangetrokken”.

    Er werd behoorlijk geïmproviseerd op de bühne. “Een paar minuten voor ze op het toneel verschijnen weten de spelers nog niet wat zij zullen opvoeren. De spelers trekken dan het bijpassende kostuum aan en de uitvoering begint. Meestal kiezen de voornaamste inwoners een toneelstuk”.

 

De jonge Europeaan moest nog wennen aan de klanken en teksten in zijn nieuwe vaderland. “Oorverdovende muziek begeleidt het gebarenspel van de komedianten. Het libretto, met weinig stemkracht uitgebracht, is nauwelijks hoorbaar. De opvoeringen voor het volk zitten in het algemeen volgepropt met liederlijke, onbetamelijke woorden en zinspelingen. Het spel is doorzaaid met dubbelzinnige en slechte gebaren”.

    Dat laatste zal hij van een collega-pater gehoord hebben, want zelf was hij de taal nog lang niet meester.

Zo’n opvoering kon je vergelijken met de kermis thuis. De toneelspelers bleven een paar dagen en trokken dan weer verder, op zoek naar een andere gelegenheid om geld te verdienen en te eten te krijgen. “De komedies duren drie of vier dagen. Soms nog meer. Ze houden slechts op gedurende een deel van de nacht en op het uur van de maaltijden. Het is nog erger dan een boerenkermis. Alle zaken liggen plat. Landbouwers komen van alle kanten uit de bergen’.

    Ik moest denken aan het Amerikaanse Woodstock-festival in augustus 1969.

 

6 Chinees toneel Song dynastieChinees rondtrekkend toneel (Song-dynastie)

 

Gokken

 

De Nederlandse missionaris maakte op zo’n happening bovendien kennis met het fenomeen gokken. “Het gaat er afschuwelijk onzedelijk en liederlijk aan toe bij zo’n troep heidenen. Er wordt verschrikkelijk om geld gespeeld. Huis, inboedel, landerijen, ja zelfs vrouw en dochters van menigeen schieten er bij in”. Die waren in dat land formeel eigendom van de man en je kon ze dus verliezen of winnen bij het gokken.

    De overheid deed gewoon mee. “De mandarijnen zijn nog erger dan de andere Chinezen. In plaats van de geldspelers te straffen zijn ze zelf de hele dag met niets anders bezig dan met sapeken [geld] te spelen”. Het ging er niet altijd eerlijk aan toe. “Als de mandarijnen vertrekken nemen ze de een of andere schavuit, die veel gewonnen heeft, bij de nek en steken hem zonder proces in het kot [gevangenis] omdat hij de wet op spelen overtreden heeft. In Europa zou dat niet kunnen, hier is het heel gewoon”.

    De ‘brave’ missionarissen verzetten zich tegen dat soort uitspattingen. Wie eenmaal de christelijke beschaving ondergaan had, moest met die onzin ophouden. “Het is onze christenen [dan ook] verboden zich naar dit onzinnige gedoe te begeven. Want er komt nog bij dat veel komedies een bijgelovig doel hebben. De komedianten doen dikwijls aan afgodendienst, op het toneel of op een altaar dat ze klaargezet hebben”.

 

Arbeiden

 

Het toneel was niet zonder invloed op het functioneren van de missie. In die dagen was het onmogelijk om aan arbeiders te komen.

    Die waren nodig om een stevige muur om de missiepost, de christenheid, te metselen. Er waren regelmatig opstanden in China. Die pakten wel eens gevaarlijk uit voor vertegenwoordigers van het geloof van het westen. Toen Kallen op zijn plek bij mgr. Abels arriveerde, moest het laatste stuk van het ‘missiefort’ aangelegd worden. De Europeanen staken zelf geen hand uit.

    “Bij een temperatuur van ruim 37 graden Celsius moeten de werklieden  rots-stenen halen. Dat is lastig werk. De Chinezen, die niet veel kracht hebben, moeten alles zonder machine doen. Die moesten ze met acht man iedere keer naar de kuil dragen. Dat doen ze met z’n tweeën en tweeën een stok op de schouders te dragen – aldus vier stokken waaraan de steen door een dwarspaal en koorden is vastgebonden. In Europa zouden ze zo’n steen misschien met drie of vier man dragen. Maar van de Chinezen kun je niet vergen dat ze Hercules worden”.

    De arbeiders kregen onvoldoende voedsel om genoeg spierkracht te ontwikkelen. Kallen vond hen nog duur ook. “Wij moeten vierhonderd sapeken, dat is bijna 10 cent per dag, per persoon betalen”.

 

Heidens huwelijk

 

Hubert maakte niet alles zelf mee. Hij tekende ook wel eens een verhaal op dat hij op de missiepost gehoord had. Een van die verhalen ging over een ‘heidens’ huwelijk – dus niet van bekeerlingen.

    “De dag was volgens gewoonte door waarzeggers vastgesteld. Het zou een ware geluksdag zijn voor het jonge paar. Op een andere dag trouwen zou niet mogelijk zijn. Dan zou hun leven vol rampspoed ten onder gaan”.

    De waarzegger zat er naast met zijn voorspelling. “Het noodlot sloeg toe. Op de avond vóór de vreugdevolle dag plaste er een geweldige wolkbreuk neer. De rivier, die de dorpen van bruid en bruidegom scheidde, was herschapen in een ontzaglijke stroom. Van uitstel kon [evenwel] geen sprake zijn. De dag was vastgesteld. De bruid was betaald [gekocht]. Het varken [voor de huwelijksmaaltijd] was geslacht, de koekjes gekocht, enzovoort”.

    Hubert legde nog eens uit: “In China gaat het altijd tegenovergesteld dan in Europa. Daarom wordt de bruiloft niet bij de ouders van de bruid maar bij de familie van de bruidegom gevierd. Daar trouwt het jonge paar ook in. De vurige bruidegom had – volgens Chinees gebruik – zijn aanstaande nooit aanschouwd”.

 

De Chinees ging zijn aanstaande echtgenote ophalen. Hij liet zich vergezellen door een aantal mannen en toog met hen de rivier over. “De ouders waren meer dan tevreden het geld voor hun dochter te kunnen ontvangen. Ze deden dan ook geen moeite haar tegen te houden. Integendeel, zij zetten haar nog aan om mee te gaan”. Het meisje had geen keus, ze moest mee.

    Gezien de wolkbreuk was dat niet zonder risico. De aanstaande bruid was dan ook niet op haar gemak. Hubert: “De bruid wist niet in welk bootje ze over de gezwollen stroom zou geraken. Met een kar of een paard, de gewone vervoermiddelen, ging dat nu niet”.

    De vader van de bruid wist het probleem op te lossen. “Hij kwam met een alternatief. Men zou de dochter op een deftige manier in een palankijn vervoeren”.

 

Aan zijn ouders in Lanaken legde de missionaris het nog maar eens uit. “U stelt zich waarschijnlijk een prachtig draagpalankijn voor met blauwe omhangsels en rode banden. Mis. Men neemt een kleine Chinese tafel, keert die om met de poten in de lucht. Men bindt langs het tafelblad een paar lompe, kromme stokken, men spant over de vier poten een blauwdoek. Klaar is Kees, zouden de Hollanders zeggen”.

    Helemaal gerust was men niet. “Acht kloeke venten gingen mee. Toen ze bij de rivier kwamen trokken ze hun enige kledingstuk uit. Ze schoven een lage vierkante voerbak onder het tafeltje”. De stemming zat er nu goed in. “Vooruit met de schat het water in!”

 

7 Mongoolse verloofdeMongoolse verloofde

 

Huwelijk niet voltrokken

 

Met zo’n gedegen aanpak leek er geen vuiltje aan de lucht. “In het begin ging alles als een fluitje van een cent”. Het duurde maar even. “Allengs begon de uit tenen gevlochten paardenbak te lekken en water te scheppen. De rivier werd bovendien zo diep dat die lui geen grond meer onder hun voeten hadden. Ze moesten met het ‘voertuig’ mee zwemmen, terwijl ze de tafelpoten met één hand omhoog probeerden te houden”.

    De Chinezen hadden de gevolgen van de wolkbreuk onderschat. “De stroming werd zo hevig dat er geen richting meer te houden was. Op een gegeven ogenblik ontsnapten de bak, de tafel en bruid aan hun vermoeide handen, kantelden om en verdwenen tot hun schrik voor altijd in de gele, onstuimige golven”.

 

Het huwelijk zou dus niet voltrokken worden. Maar, zo had Kallen vernomen, het feest ging gewoon door. De investeringen waren immers gedaan. “De mannen dachten alleen maar aan hun eigen redding. Vreugdevol begaven ze zich naar het bruiloftsmaal”. En hij concludeerde: “Bij de Chinezen wordt er bij begrafenissen evenveel pret gemaakt als bij de huwelijken”.

    De jonge pater van Scheut maakte nog een kanttekening: “Slechts één van hen was minder goed gestemd, namelijk de bruidegom. Niet zozeer omdat hij een dierbare wederhelft betreurde. Die kende hij immers niet. Maar wel omdat hij de koopsom kwijt was. Het zal hem nu menige druppel zweet kosten eer hij opnieuw bij machte is een vrouw te kopen”.

    Over het gemis van een partner en gebrek aan liefde geen woord in de brieven. De priesters hadden de belofte van zuiverheid afgelegd. Met dat soort zaken waren zij ogenschijnlijk niet bezig.

 

Langzamerhand kreeg de in Roermond geboren missionaris van Scheut een beetje vat op zijn omgeving. Het werd stilaan tijd om zich te wijden aan datgene waar hij helemaal voor naar het noorden van China gereisd was – het bekeren van de mensen die in dat bisdom leefden...

 

Harry Knipschild

25 augustus 2026

 

  • Raadplegingen: 508