De moderne Olympische Spelen zijn tot nog toe slechts één keer in Nederland gehouden – dat was in juli/augustus 1928 in Amsterdam.
 
 
14 - 1 olym spelen 1928

 

 

Het waren heel bijzondere spelen, zou je kunnen zeggen. Zo werden de inwoners van de Sovjet Unie kort na hun revolutie in 1918 nadrukkelijk niet uitgenodigd. Daarentegen waren de Duitsers na de Eerste Wereldoorlog eindelijk weer welkom om te participeren in het twee weken durende sportevenement.
  Voor het allereerst in de geschiedenis mochten zelfs vrouwen meesporten! In de kranten was bij die gelegenheid te lezen dat het de dames in het oude Griekenland niet eens geoorloofd was om toeschouwer te zijn – de mannen kampten in die tijd immers naakt om de medaljes. Slechts de priesteres van Demeter, godin van alle vruchten van de aarde, zat alleen en afgescheiden op een wit-marmeren voetstuk in het stadion van Olympus.

 

14 macarthur

 
 

Om de nationale rivaliteit van die tijd (tussen twee wereldoorlogen in) zo veel mogelijk binnen de perken te houden had het Internationaal Olympisch Comité besloten om geen officiële ranglijst bij te houden.

   Het was echter voor iedereen duidelijk dat de Verenigde Staten als grote overwinnaar uit de bus gekomen was. De VS had 131 punten verzameld, méér dan de nummers twee en drie, Duitsland en Finland, samen! De 24-jarige zwemmer Johnny Weissmuller haalde voor zijn land twee gouden plakken binnen en legde met zijn successen de basis voor een filmcarrière als Tarzan.

   In het verslag kon president Calvin Coolidge, waarschijnlijk met groot genoegen, lezen: “Bij het behalen van deze overwinningen heeft Amerika zeventien Olympische records neergezet, waarvan zeven nieuwe wereldrecords. Nog nooit in de geschiedenis van de sport, bij welke Spelen dan ook, heeft een land zoveel Olympische en wereldrecords gevestigd”.

 

 

14 - 4 Weismuller Johnny 1928 na A'dam (Pete Desjardins)
Johnny Weissmuller (rechts) zwaait na terugkomst uit Amsterdam

 

 

MacArthur, president van het Amerikaans Olympisch Comité

 

Deze woorden werden geschreven door generaal Douglas MacArthur, die kort tevoren was aangewezen tot president van het Amerikaans Olympisch Comité. Het Amerikaanse team was met een eigen stoomschip, de President Roosevelt, naar Amsterdam gekomen en dat werd meteen gebruikt als vaste verblijfplaats voor alle atleten.   
   De generaal vond het noodzakelijk om de discipline er goed in te houden. Zo was in deze tijd in de VS het consumeren van alle alcohol verboden, tot het kleinstje glaasje bier toe. Die regel gold dus ook voor het verblijf van de sporters in Nederland. Andere maatregelen waren een avondklok, een beperkte omgang van mannen en vrouwen en strikte aanwijzigingen voor het gedrag van de jonge Amerikanen in de straten van de Nederlandse hoofdstad.

 

Na een voor de Amerikanen ongunstige beslissing van een scheidsrechter dreigde de aanvoerder van de boksers zijn ploeg terug te trekken, maar dát was aan MacArthur niet besteed.
   Hij stak zijn kin vooruit en gromde: “Amerikanen geven niet op”. En vervolgens richtte hij het woord tot zijn atleten: “Wij hebben drieduizend mijl gereisd om het grootste land van de wereld te vertegenwoordigen. We zijn hier gekomen, niet om op welke manier dan ook te verliezen, maar om te winnen, om te winnen op de meest beslissende manier”.
   In zijn memoires schreef MacArthur later verontschuldigend, dat atleten nu eenmaal vol temperament zitten, maar, “I rode them all hard… I stormed and pleaded and cajoled”. Met alle resultaten vandien.
 
 

‘Lastige Amerikanen’

 

 

De Amerikanen gedroegen zich dus zoals MacArthur het wilde. Toch waren er incidenten. Zo meldde een Nederlandse krant onder het kopje ‘Lastige Amerikanen’ al op 27 juli: “De Amerikaansche athleten blijken nogal lastige klanten te zijn. Ons bereikte ten minste de klacht, dat de heeren in de gemeentetrams en bussen bezwaar maken te betalen. Ze beweren vrij vervoer te hebben en maken het daardoor de conducteurs, die natuurlijk geen vrij vervoer op eigen gezag kunnen geven, vrij lastig”.

 

Twee dagen later werd er een ingezonden brief geplaatst, waarin de Amerikaanse gastvrijheid geprezen werd. Zo was onlangs een Nederlandse duikboot in San Francisco gearriveerd terwijl daar juist een grote Amerikaanse vloot voor anker lag. Ter ere van die vloot waren alle grote gebouwen en straten met vlaggetjes en lampen versierd.

   De burgemeester, die constateerde dat het rood-wit-blauw ontbrak, liet terstond duizenden vlaggen aanmaken zodat al de volgende ochtend naast elke stars-and-stripes de Nederlandse driekleur wapperde. Zó werden de gasten in Californië verwelkomd! Een vorm van ‘malle Amerikaanse geldverspilling?’, zo eindigde het stukje in NRC van 29 juli 1928.
 
 
Etentje met koningin Wilhelmina
 
Generaal MacArthur keek in 1964 echter met veel genoegen terug op zijn ontvangst in Amsterdam. “De Nederlanders onthaalden ons hoffelijk en hartelijk. Prins Hendrik werd een van onze beste vrienden. Koningin Wilhelmina nodigde me uit om met haar te dineren. Tijdens het eten was de tafel versierd met de prachtige MacArthur-rozen die naar mijn vader genoemd zijn. De koningin sprak enthousiast over de vroege Nederlandse kolonisatie langs de Hudson Rivier en ze noemde New York City per vergissing zelfs bij de oorspronkelijke naam Nieuw Amsterdam”.

 

14 - 5 Olymp Spelen 1928 Wilhelmina goud USA
Koningin Wilhelmina reikt gouden medailles uit aan het Amerikaanse team

 

Tijdens het etentje spraken Wilhelmina en MacArthur uitvoerig over de ontwikkelingen in de wereld, met name in het Verre Oosten. In Indonesië was in 1927 een opstand van de communisten neergeslagen. MacArthur, zo schreef hij later zelf, vond dat de Nederlandse koningin een buitengewone vrouw was, met een welhaast profetisch inzicht in de toekomst van de wereld, een progressieve manier van denken en een sterke wil om het koloniale bestuur in Indië te liberaliseren.

 

William Shirer interviewt Douglas MacArthur

 

Tegen het einde van de Olympische Spelen nodigde Douglas MacArthur de Amerikaanse auteur William Shirer aan boord van ‘zijn’ President Roosevelt uit. Shirer was in die tijd correspondent van de Chicago Tribune, na de Tweede Wereldoorlog schreef hij de bestseller The Rise and fall of the Third Reich.

 

In zijn eigen memoires gaf Shirer een verslag van die ontmoeting. De generaal stak zijn pijp op en bood de journalist zijn tabak aan. “Hij was geniaal, welsprekend en arrogant”. Zijn opmerking “Niets kan in de plaats komen van de overwinning”, vond hij niet bijster origineel en de antipathie die de journalist voor de generaal koesterde, is nadrukkelijk in het verslag te lezen.

   Ook met Shirer sprak MacArthur over de politieke situatie. Shirer tekende tenminste op: “Wij Amerikanen verliezen onze discipline, we vergeten de spartaanse deugden van hard werken, toewijding en respect voor het wettelijke gezag dat ons groot gemaakt heeft”. Het land was in zekere opzichten in een slechte conditie. Het had geen leger, het was wel rijk, maar zelfgenoegzaam. “Realiseert U zich dat wij een van de kleinste legers van de wereld hebben. Roemenië, Tsjechoslowakije, Joegoslavië en Polen hebben een groter leger dan de Verenigde Staten van Amerika. Ons leger is slecht uitgerust, en wat nog erger is, het kan niemand iets schelen. Iedereen is alleen maar bezig met geld verdienen.

   Ik ben heel bezorgd”, aldus MacArthur in augustus 1928 in Amsterdam.

 

14 - 5 MacArthur Time

 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog onderscheidde Douglas MacArthur zich bij de verdediging en herovering van de Filippijnen. Op 30 augustus 1945 landde de generaal in Japan. In de Baai van Tokio orchestreerde hij de Japanse overgave en vervolgens bracht hij het land van de Rijzende Zon terug in het westelijke kamp.

   Er was sprake van dat MacArthur voor de Republikeinse partij kandidaat zou worden voor het presidentschap, maar tijdens de Korea Oorlog kwam hij in conflict met president Truman. Hij werd door hem ontslagen als opperbevelhebber, publiceerde zijn memoires in maart 1964 en overleed op 3 april van hetzelfde jaar.

 

Harry Knipschild

 

 

14 - 6 vrouwen in de sport NRC 31 juli 1928

 Zijn vrouwen wel geschikt om aan atletiek te doen?, NRC 31 juli 1928

 

 Dit artikel werd gepubliceerd in het informatiebulletin Stichting Nederland-Verenigde Staten juni 2005

 
Clips
 
* Flitsen van bouw stadion en Nederlandse ruiters, 1928
* Goud voor bokser Bep van Klaveren, 1928
* Reportage Olympische Spelen, 1928

* Chuck Berry, Go Johnny Go, Johnny Weissmuller
* Tarzan in New York
* Generaal Douglas MacArthur, documentaire
* Douglas MacArthur, American Caesar
* Plaats van herinnering: Olympisch Stadion, Amsterdam
 

Literatuur

 

‘Lastige Amerikanen’, NRC, 27 juli 1928

‘Lastige Amerikanen?’, NRC 29 juli 1928

Douglas MacArthur, Reminiscences, New York 1964

William Manchester American Caesar. Douglas MacArthur 1880-1964, New York 1978

William L. Shirer, 20th Century Journey. A memoir of a life and times. Volume 1, the start 1904-1930, New York 1992 (1976)